Ψυχική σύνδεση
30 Οκτωβρίου 2022
Αυτό που έχει σημασία δεν είναι τι είναι ο καθένας μας, αλλά ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε στις αλληλεπιδράσεις μας
9 Νοεμβρίου 2022

Ασφαλής και ανασφαλής τύπος δεσμού

Ο τρόπος που ανταποκρίθηκαν οι γονείς στα μηνύματα του παιδιού τους κάνει το παιδί να νιώθει ασφάλεια στη σχέση ή ανασφάλεια.

Ένα παιδί που ένιωσε ασφάλεια νιώθει εμπιστοσύνη στις αλληλεπιδράσεις του. Αισθάνεται επαρκής, καλλιεργεί την αυτονομία του, νιώθει έτοιμο να αντιμετωπίσει τον κόσμο και τις προκλήσεις του.

Όταν οι γονείς μεταφέρουν στο παιδί τους σταθερά μηνύματα, ανταποκρίνονται στις ανάγκες του και είναι δεκτικοί σε αυτές, το παιδί τους νιώθει ασφάλεια. Εμπιστεύεται τις ικανότητές του, νιώθει επαρκής, αναπτύσσει την αυτονομία και ανεξαρτησία του. Ο τρόπος που δεσμεύεται με τους άλλους είναι ασφαλής.

Όταν οι γονείς, για κάποιο λόγο, δεν μπορούν να ανταποκριθούν με επάρκεια, όταν οι αντιδράσεις τους είναι ασταθείς και απρόβλεπτες, νιώθει ανασφάλεια. Δεν πιστεύει ότι αξίζει να αγαπηθεί για αυτό που είναι. Δεν εμπιστεύεται τις δυνατότητές του, δεν διαχειρίζεται εύκολα τα συναισθήματά του, δεν νιώθει αυτοεκτίμηση. Ο τρόπος που δεσμεύεται με τους άλλους είναι ανασφαλής.

Εάν οι γονείς δεν είναι σταθερά διαθέσιμοι για το παιδί τους, δεν κατανοούν τις ανάγκες του, παρότι ικανοποιούν εκείνες που νομίζουν οι ίδιοι, το παιδί νιώθει μόνο του. Φοβάται την εγκατάλειψη, γιατί κάθε έλλειψη διαθεσιμότητας και προσοχής από πλευράς τους ερμηνεύεται από το παιδί ως εγκατάλειψη. Σχετίζεται αμφιθυμικά και αγχώδη. Έχει άγχος κάθε φορά που αλληλεπιδρά με τους άλλους στην ιδέα ότι δεν θα ακουστεί και συγκρούεται στην ιδέα να συνδεθεί μήπως εγκαταλειφθεί συναισθηματικά ή μήπως παρερμηνευτούν οι ανάγκες του. Εξαρτάται ή λειτουργεί συνεξαρτητικά προσπαθώντας να καλύψει τις ανάγκες των άλλων και αγνοώντας τις δικές του.

Εάν οι γονείς είναι επικριτικοί και απορριπτικοί, μαθαίνει να σχετίζεται με απορριπτικό και αποφευκτικό τρόπο. Το παιδί φοβάται ότι θα απορριφθεί και οι προσπάθειες να συνδεθεί έχουν άγχος και φόβο. Δεν εκφράζει την ευαλωτότητά του γιατί όταν εξέφραζε τα συναισθήματά του στο παρελθόν δεν κατανοήθηκαν, οπότε σχημάτισε την εντύπωση ότι τα συναισθήματά του δεν αξίζουν. Συνδέεται με τους άλλους μέσω μιας ιδεατής εικόνας, νομίζοντας ότι έτσι θα έχει την αποδοχή. Λειτουργεί ανεξάρτητα αλλά ο τρόπος του είναι κυρίως μια άμυνα απέναντι στον φόβο της απόρριψης.

Εάν οι γονείς είναι απρόβλεπτοι με ασταθή συμπεριφορά, με διφορούμενα μηνύματα, το παιδί ζει συνεχώς στο φόβο. Αισθάνεται ότι κάθε στιγμή μπορεί να συμβεί κάτι διαφορετικό και απρόβλεπτο, κάτι που του κοστίζει την εσωτερική του ηρεμία. Δεν μπορεί να αντλήσει ασφάλεια και ηρεμία, ζει σε μια κατάσταση συνεχούς εγρήγορσης, προκειμένου να αντιμετωπίσει ένα άγνωστο κίνδυνο. Δεν νιώθει ότι είναι αγαπητός, ενώ φοβάται ότι μπορεί να προκαλέσει στους άλλους τα ίδια απρόβλεπτα συναισθήματα που αισθάνθηκε. Σχετίζεται αποδιοργανωμένα με θυμό, φόβο και ενοχή.

Αν  ένας άνθρωπος έχει νιώσει ασφάλεια, πιστεύει στον εαυτό του. Σε κάθε του αλληλεπίδραση συνδέεται με γνησιότητα και ειλικρίνεια. Νιώθει επαρκής και κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί . Δεν  φοβάται μήπως χάσει τον άλλον άνθρωπο, εκφράζει τις επιθυμίες του, βάζει τα όριά του, σέβεται τον εαυτό του.  Όταν συνδέεται με ειλικρίνεια, εκφράζοντας τις ανάγκες και τις επιθυμίες του, μπορεί πιο εύκολα να αφήνεται στα συναισθήματά του στις σχέσεις του με τους ανθρώπους που οι κοινές ανάγκες και επιθυμίες για τη σχέση τούς συνδέουν.

Αν όμως δεν έχει νιώσει την ασφάλεια που είχε ανάγκη σχετίζεται με ανασφαλή τρόπο. Βιώνει άγχος και φόβο στην ιδέα να εκφράσει τα ειλικρινή του συναισθήματα. Δεν νιώθει επαρκής και συνδέεται ικανοποιώντας τους άλλους, νομίζοντας πως έτσι θα έχει την αγάπη και την εκτίμησή τους. Θυσιάζει τα θέλω και τις επιθυμίες του, προκειμένου να είναι αποδεκτός. Χωρίς να το κάνει συνειδητά στις σχέσεις του προδίδει τον εαυτό του, γιατί δεν αναρωτιέται τι θέλει ο ίδιος και αν ο τρόπος που σχετίζεται ο άλλος μαζί του τον ικανοποιεί. Δεν εμπιστεύεται εύκολα τον σεβασμό και την εκτίμηση και αμφιβάλλει όταν τα δέχεται.

Είναι λίγοι οι άνθρωποι που μεγάλωσαν με ασφαλή τρόπο. Γιατί ακόμα κι αν οι γονείς είχαν την ικανότητα, μπορεί το περιβάλλον να μην ευνοούσε για διάφορους λόγους. Γνωρίζοντας τα ελλείμματα μας, μπορούμε πιο εύκολα να τα αναλάβουμε.  Συνειδητοποιώντας τις αλήθειες μας στον τρόπο που σχετιζόμαστε, αποδεχόμαστε πιο εύκολα το μοίρασμα των συναισθημάτων και των σκέψεων μας θεωρώντας τα πολύτιμα. Αναγνωρίζοντας τις ατέλειες μας, είναι πιο εύκολο να αναλάβουμε την ευθύνη αυτών που μπορεί να βελτιώσει ο καθένας μας, ώστε να συνδεθούμε με τρόπο που ενώ είμαστε ο εαυτός μας νιώθουμε μαζί.

 Αγγελική Μπολουδάκη

1. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΠΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΣΜΩΝ,  BOWLBY JOHN, ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

2. Ο JOHN BOWLBY ΚΑΙ Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΔΕΣΜΟΥ, HOLMES JEREMY, ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ